Созақ көтерілісінің тарихы: архив құжаттары нені айғақтайды?

Abstract

Қазақстандағы ұжымдастыру саясаты дәстүрлі өмір салтын бұзу, мал мен жерді тәркілеу, күштеп қоныстандыру және басқа да репрессиялық шаралар салдарынан жаппай көтерілістер тудырды. Осындай ең ірі көтерілістердің бірі Созақ көтерілісі. Архив құжаттар негізінде Созақ көтерілісінің тарихын зерделеу осы мәселе бойынша ақпаратты жинауға, талдауға және ретке келтіруге ғана емес, сонымен қатар Созақ шаруаларының большевиктерге қарсы көтерілістерге қатысу дәрежесі мен көтерілістің сипаты туралы сұраққа жауап алуға мүмкіндік береді. Зерттеудің мақсаты Созақ ауданындағы ауыл шаруашылығын ұжымдастырудың бастапқы кезеңінде билік пен ауыл халқы арасындағы қайшылықтардың туындауының алғышарттары мен мән-жайларын, шаруалардың мемлекеттік іс-шараларға қарсы тұрудың белсенді нысандарына көшу себептерін, белгіленген тақырып бойынша мұрағаттық материалдарды талдау. Архивтік дереккөздер мен қолда бар ғылыми әзірлемелерді талдау негізінде авторлар мемлекет пен шаруалар арасындағы қарым-қатынастардағы әлеуметтік және экономикалық қайшылықтардың пайда болуы мен тереңдеуін негіздейді, көтерілістің барысы, негізгі кезеңдері мен қозғаушы күштерін қарастырған. Мақалада Созақ ауданы халқының көтерілуіне алып келген большевиктер саясатының әртүрлі элементтері туралы айтылған, Созақ көтерілісін жоюға бағытталған кеңестік және партиялық органдардың әрекеттері талданған.