Азаматтық сот ісін жүргізудегі сотқа дейінгі хаттама: тәжірибедегі тиімділік мәселелері

Abstract

Мақалада 2021 жылдың 20 желтоқсанында Қазақстан Республикасының № 84-VII Заңымен қабылданған азаматтық іс жүргізуге сотқа дейінгі хаттаманы енгізу түріндегі өзгеріске талдау жасалынған. Жаңашылдыққа сәйкес бұл процедура тараптардың сотқа дейінгі хаттамамен өзара алмасуы арқылы немесе татуластырушы судьяның көмегімен жүзеге асырылуда. Татуластыру рәсімдерін жүргізетін татуластырушы судья материалдық-құқықтық дауға қатысушы болып табылмайды, ол сотқа дейінгі хаттама мен дәлелдемелер ұсынылған жағдайда тараптар арасында дәлелдемелер алмасуын қамтамасыз етеді. Сотқа дейінгі хаттаманың бүгінгі күнге тәжірибеде қолданылу тиімділігінің бірінші қорытындыларын жасауға уақыт келді деп санайды авторлар. Зерттеу тақырыбының өзектілігін де авторлар осы зерттеу объектісінің сотқа дейінгі дауларды шешу құралы ретінде жұмыс істеуінен көреді. Сол себепті бұл мақалада қазақстандық заңнамадағы сотқа дейінгі хаттаманың қолданылуын қарастыратын нормаларды талдау және зерттеуші ғалымдар мен сала мамандарының пікірлеріне шолу жасау арқылы, статистикалық деректерге сүйене отырып, зерттеу объектісінің іс жүзінде тиімділігіне баға беруге әрекет жасалынған. Яғни, зерттеудің мақсаты сотқа дейінгі хаттаманың іс жүзінде тиімділігін зерттеу және оған баға беру. Тәжірибе көрсеткендей, аталған құралды пайдалану арқылы шешілген даулардың саны тым аз және авторлардың пікірінше заңшығарушы сотқа дейінгі хаттаманы енгізу кезінде қойған мақсатына әзірше қол жеткізе алмаған. Олардың пікірінше аталған жаңашылдықтың толыққанды жұмыс істеуінде кедергілер жеткілікті.