Шаймерден Қосшығұлұлының өмірі мен қызметі

Abstract

Өзімізге белгілі, ХІХ ғасырдың екінші жартысы және ХХ ғасырдың басындағы ұлт-азаттық қозғалыс сол кезеңдегі қазақ қоғамының сан қырлы әлеуметтік, мәдени, саяси мәселелерін қамтыды және қазіргі кезеңде күн тәртібіндегі қоғам, білім, ұлттық шаруашылық, экономика мәселелері өзінің өзектілігін жойған жоқ. Керісінше, тәуелсіздік жылдарында бұл мәселелер жаңаша мән мен мазмұнға ие болды. Әрине, зерттеушілерге ХІХ ғасырдың екінші жартысы мен ХХ ғасырдың бас кезеңі ерекше қызығушылық танытатыны даусыз. Ресейде капиталистік қатынастың дамуы тек қана орталықта емес, сонымен қатар барлық отарлық шет аймақтардағы өмір салаларында да, мемлекеттік құрылымда, мәдениетте үлкен өзгерістерге жеткізді. Жаңа экономикалық құрылыстың объективті заңдарының ықпалымен қазақтың қоғамдық санасында үлкен өзгерістер пайда болып, ұлттық зиялылар қауымы қалыптаса бастады. Осымен бірге, Ресейдегі парламенттік жүйенің құрылуы, қазақ өкілдерінің І-ші және ІІ-ші Думаға депутат болып сайлануы ұлт зиялыларының саяси санасы мен тәжірибесінің жетілуіне ықпал етті. Қазақстанның солтүстік-шығыс өңірі Ресейде жүріп жатқан саяси үрдістің ықпалында дамып, жергілікті ұлт-өкілдерінің мемлекеттік-саяси үрдістерге тартылғаны, Шаймерден Қосшығұлұлының екі рет Мемлекеттік Думаға сайланғаны, 1906 ж. Бүкілресейлік мұсылмандар фракциясына қатысып, оның бағдарламасын жасауға атсалысуы тарихта үлкен саяси маңызы бар оқиға және өзінің өзектілігін жойған емес. Ол өзінің қызметін адал атқарып қана қоймай, қазақ халқының көзін ашып, санасын ояту мақсатында зор пайдалы істер жасады. Авторлар мақалада ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басындағы Қазақстанның қоғамдық-саяси және рухани-мәдени дамуындағы Ш. Қосшұғұлұлының өмірі мен қызметін қарастырған.