Алтыншоқы тауындағы Темірдің белгісi

Abstract

«Алтыншоқыдағы Темірдің белгісі» мақалалар жинағы Алтыншоқы тарихи-мәдени кешенінің (Қазақстан Республикасы, Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы) пәнаралық зерттелуіне арналған. Алтыншоқыдағы қорғанды 1391 ж. Темірдің әскерлері Дешті-Қыпшақ даласы арқылы Тоқтамыс ханға қарсы жорығында құрастырған. Қорғанда жорықтың белгісі ретінде жазуы бар тас орнатылған, ол «Темірдің тасы» деген атпен белгілі. Қорғанның тас үйіндісінде әлі күнге дейін күшті оттың, құждың және ауа кіретін каналдардың ізі сақталған. Бұл жерде кейінірек метал балқытуға үшін пеш болған деген болжам бар. Археологтар, тарихшылар, химиктер, геологтар, ботаника және картография ғылымының мамандарының зерттеулерінің нәтижесінде қорған метал балқытатын пеш емес, үлкен көлемде от жағуға арналған жылутехникалық құрылыс екені анықталды. Радикарбонды мерзімді анықтау қорғанның құрылысы Темірдің әскери жорығының мерзімімен дәлме-дәл келетінін дәлелдеп берді. От және құрылыстың өзі қасиетті сипатта рәсімдік мақсатта қолданылған болуы мүмкін. Мақалалар қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде ұсынылып отыр. Жинаққа Қазақстанның, Өзбекстанның, Литваның, Венгрияның және АҚШ ғалымдары қатысты. Өлкетанушыларға, музей қызметкерлеріне, Орталық Азияның тарихына қызығушылық білдірген мамандарға ұсынылады.

Сборник статей «Знак Тимура на сопке Алтыншокы» посвящен междисциплинарному исследованию историко-культурного комплекса Алтыншокы (Улытауский р-он, Карагандинская обл., Республика Казахстан). Курган на сопке Алтыншокы был сооружен Тимуром и его воинами во время похода через Дешт-и-Кыпчак против хана Токтамыша в 1391 г. На кургане был установлен камень с надписью в знак этого похода, так называемый «камень Тимура». До сих пор в каменной насыпи кургана сохранились следы сильного огня от костра, шлак и воздуходувные каналы. В результате исследования, в котором участвовали археологи, историки, химики, геологи, ботаник, картограф было установлено, что курган является теплотехническим сооружением для устройства большого костра, а не для плавки металла. Радиокарбонное датирование подтвердило совпадение времени сооружения кургана со временем проведения военной кампании Тимура против Токтамыша. По всей видимости, огонь и само сооружение носили сакральный характер, связанный с культом поклонения родовой Горе. Статьи представлены на казахском, русском, английском языках. В сборнике принимали участие ученые из Казахстана, Узбекистана, Литвы, Венгрии и США. Рекомендован для специалистов, краеведов, музейных работников, для всех тех, кому интересна история Центральной Азии.

The collection of the articles “Tamerlane’s sign on Altynshoky hill” is devoted to the interdisciplinary study of the historical and cultural complex of Altynshoky (Ulytau district, Karaganda region, Republic of Kazakhstan). The mound on the hill of Altynshoky was built by Timur and his soldiers during his campaign against Toktamysh Khan in 1391, through the steppes of Desht-i-Kypchak. A stone with an inscription, the so-called "Timur's Stone", was installed on the mound as a the memory sign of this campaign. Traces of strong fire, slag and blower channels are still preserved in the stone mound. It was assumed that later a furnace for melting metal was arranged here. The result of the study performed by archaeologists, historians, chemists, geologists, botanists, cartographers is as follows: it was found that the mound was a thermal engineering construction for a large fire location and not for metal smelting. Radiocarbon dating confirmed the simultaneity of the date of the mound construction with that of Timur’s military campaign against Toktamysh. Apparently, the fire and the construction itself had a sacred character, associated with the cult of worship of the tribal Mountain. The territory of Ulytau was the eastern province of the Ulus of Zhoshy (Dzhuchi), the Golden Horde. The articles are in the Kazakh, Russian and English languages as well. The scientists from Kazakhstan, Uzbekistan, Lithuania, Hungary and the USA took part in the publication. The collected papers is recommended for specialists, local historians, museum workers, for all who are interested in the history of Central Asia.