Жошы ұлысы дәуіріндегі Сарыарқаның жерлеу орындары

Abstract

Бұл мақалада XIII-XIV ғасырларда өмір сүрген Жошы ұлысы кезеңіндегі Сарыарқа өңірінің жерлеу орындары тарихи-археологиялық тұрғыдан қарастырылған. Зерттеу жұмысы Ұлы Дала аумағындағы Жошы хан, Алаша хан және Домбауыл кесенелері сияқты негізгі мемориалдық ескерткіштерді тарихи археолгоиялық және сәулеттік тұрғыдан талдауға негізделген.Ортағасырлық Дешті Қыпшақ аумағында қалыптасқан жерлеу мәдениеті түркі-моңғол дүниетанымымен тығыз байланысты болып,кейін қазақ халқының рухани және мәдени болмысына ықпал еткен.Мақалада 183 көрнекті ғалымдар-Әлкей Марғұлан,Карл Байпақов,Әбдеш Төлеубаев,Мир Қадырбаев,Ерболат Смағұловтардың еңбектері негізге алына отырып,олардың археологиялық зерттеулері мен ғылыми тұжырымдары сараланады.Мақалада сондай-ақ 16-19 ғасырлардағы жазба деректер Өтеміс қажы,Әбілғазы,Рычков сондай-ақ Шоқан Уәлиханов пен орыс экспедицияларының мәліметтері пайдаланылып,кесенелердің тарихи дереккөздердегі орны салыстырылды.Зерттеу нәтижесінде Жошы ұлысы кезеңіндегі Сарыарқаның жерлеу мәдениеті түркі-ислам өркениетінің аймақтық көрінісі ретінде бағаланып,қазақ мемлекетінің рухани бастауларымен тікелей байланысты екенін анықтады.