Соғысаралық кезеңдегі Түркия сыртқы саясатының тарихы және негізгі бағыттары (1918-1939 жж.)

Abstract

Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуы және 1919–1923 жылдардағы Түркиядағы революция Балқан түбегінде, Таяу Шығыста және Шығыс Жерорта теңізі аймағында қалыптасқан жағдайды түбегейлі өзгертті. 1923 жылдан кейін Түркия Республикасының аймақтағы рөлі соғысаралық кезеңдегі халықаралық қатынастардың жаңа жүйесін қалыптастырудағы маңызды факторлардың біріне айналды. Осыған байланысты мақалада тәуелсіздік үшін күрес жылдарында және одан кейін орын алған оқиғалар баяндалады, Севр және Лозанна келісімдерінің мазмұны, сондай-ақ Кеңестік Ресейдің ұстанымы сипатталады. Авторлар Мұстафа Кемалдың Түркия үшін аса қорлайтын халықаралық келісімдерге деген халықтың наразылығын тиімді пайдаланып, соғыста жеңілген Осман империясына қарсы тұрған жаңа саяси режимді құру мен нығайтуға қол жеткізгенін көрсетеді. Шын мәнінде, жаңа мемлекеттің пайда болуы Севр келісіміне реакция ретінде қалыптасып, сыртқы саяси мәселелерді басты назарға алды. Авторлар республиканың қалыптасуындағы Кеңес Одағының маңызды рөлін, атап айтқанда 1920 жылдары Мұстафа Кемалға большевиктік үкімет тарапынан көрсетілген дипломатиялық, материалдық және әскери көмекті атап өтеді. Сонымен қатар, Түркия саясатына тән сақтық, енжарлық және статус-квоны сақтауға ұмтылу сияқты сипаттар көрсетіледі. Мақалада ХХ ғасырдың 30-жылдарындағы Түркия Республикасының сыртқы саясатының ерекшеліктері мен негізгі бағыттары қарастырылып, Түркияның жаһандық және өңірлік үдерістерге ықпалын талдауға талпыныс жасалады. Сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында бәсекелес блоктар арасындағы геосаяси қарсыластықтағы Түркияның рөлі зерделенген.