І. Есенберлиннің «Қаһар» романындағы Ағыбай батыр образы

Abstract

Мақалада тарихи тұлға Ақжолтай Ағыбай батырдың тарихи жəне көркем бейнесі тарихи дискурс ка- тегориясы негізінде қарастырылған. Ағыбай батырдың өмір жолындағы айтулы оқиғалардың, аңыз- дардың ғалымдар зерттеуіндегі əртүрлі нұсқалары сарапталған. Ілияс Есенберлиннің «Қаһар» рома- нындағы Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық көтерілістің мəн-маңызы, хан Кененің бас қол- басшысы һəм көтерілістің бас сардары Ағыбай батырдың тарихи тұлғасы, оның əдеби шығармаларда- ғы көркем бейнесінің тарихи деректермен байланысы сөз болады. Романдағы тарихи жағдайлар О.Г. Плехова ұсынған тарихи дискурсқа тəн бірқатар дискурсивті формулалар бойынша топтастырыл- ған. Сонымен қатар тарихи дискурс категориясының басты дискурсиві болатын тарихи тұлға мен та- рихи фактілердің көркем мəтінде интерпретациялануы зерделенген. Ағыбай батыр образы негізгі оқи- ғалар мен оған қатысушылар; контекстік мəн; оқиғалардағы мəн-жайлар; оған қатысушыларды баға- лау; дискурсты оқиғалармен байланыстыратын мəліметтер; оқиғалардың хронологиялық нақтылығы; сюжеттері мен драмалануының мазмұнды баяндалуы сынды тарихи дискурстың негізгі элементтері тұрғысынан зерттеледі. Зерттеу барысында дəстүрлі, салыстыру, салыстыру-талдау, интерпретация- лық, семантикалық əдістері қолданылған.