К.М. Байпаков зерттеулеріндегі Жібек жолының негізгі маршруттары мен тармақтары

Abstract

Бұл мақалада Қазақстан аумағы арқылы өткен Ұлы Жібек жолының тарихи эволюциясы, оның бағыттары мен тармақтарының қалыптасуы, сондай-ақ ортағасырлық қалалардың дамуына тигізген ықпалы қарастырылады. Зерттеудің негізгі өзегі - К.М. Байпаков еңбектеріне сүйене отырып, Жетісу, Оңтүстік Қазақстан, Сырдария бойы және Сарыарқа аумақтарындағы керуен жолдарының құрылымы мен тарихи маңызын ашу. Ежелгі дәуірде Еуразия кеңістігіндегі сауда айырбас сипатында қалыптасып, кейін тұрақты сауда жүйесіне айналғаны көрсетіледі. Сауда 105 байланыстарының күрделенуі нәтижесінде Жібек жолы тоғысқан кең ауқымды коммуникациялық желі қалыптасқан. Жібек жолының б.з.д. I ғасырға дейінгі бірінші кезеңінде Қытайдан үш негізгі тармаққа бөлінген жолдың рөлі сипатталады. VI-VII ғасырларда Түрік қағанаттарының күшеюі Жібек жолының Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанға ауысуына әкелді. Осы кезеңнен XV ғасырдың алғашқы жартысына дейін Қазақстан шығыс пен батыс арасындағы транзиттік аймақ болды. Испиджаб, Тараз, Отырар, Алматы сияқты қалалар халықаралық сауда мен мәдениеттің тоғысқан ортасы болды. Жібек жолының саяси жағдайлар мен әскери қақтығыстар әсерінен өзгергені айтылып, моңғол шапқыншылығының қала мәдениетіне тигізген ықпалы да қамтылады.