Қазақ тіліндегі «тиын» сөзінің төркіні

Abstract

Мақалада қазақ және кейбір түркі тілдерінде, атап айтқанда, қырғыз, қарақалпақ, татар, башқұрт, ұйғыр және өзбекшеде «тиын» мағынасына ауысқан тиін сөзінің қысқаша тарихы талданған. Тиын сөзінің көне түркі жазба мұраларынан бастап, орта ғасыр ескерткіштеріндегі қолданысы, сонымен бірге қазіргі түркі тілдеріндегі тұлғалары мен мағынасы көрсетілген. Бұдан бөлек түркі және моңғол тілдерінде «тиін» мағынасында қолданылып жүрген өзге синонимдес атауларға тоқталған. «Тиін» мағынасындағы тұлғаның «тиын» семасына ауысуына байланысты басқа, яғни туыстас емес тілдер тобындағы мысалдар да келтірілген. Тиын сөзіне қатысты қазақ және шетел ғалымдарының ғылыми пікірлері беріліп, қысқаша тұжырымдар жасалған. Ғалымдардың пікірлерін салыстыра отырып, тілдердегі деректер негізінде объект сөздің түп-төркіні мен негізгі мағынасы анықталған.