«Мереке» және «мораль» категориялары арқылы отбасылық рәсімді әлеуметтік-философиялық тұрғыдан түсіну

Abstract

Мақалада «мереке» және «мораль» категориялары арқылы отбасылық ритуалды әлеуметтік-философиялық тұрғыдан зерделеу қарастырылған. Авторлардың пікірінше, отбасылық ритуалдардың экзистенциалдық, мәдени және әлеуметтік-этикалық мәні бар. Зерттеу барысында олар М. Элиаде, М. Хайдеггер, В. Тернер, Т. Адорно және Д. Кук сияқты ойшылдардың тұжырымдамаларына, сондай-ақ қазақстандық философиялық дәстүр өкілдері — Әбу Насыр әл-Фараби, Абай Құнанбайұлы, М.С. Шайкемелев еңбектеріне сүйене отырып, отбасылық демалыстың екіжақты табиғатын көрсетеді: оның шынайылық пен қамқорлық кеңістігі ретіндегі әлеуетін және коммерциялану мен мәдени конформизм күштеріне бейім осал тұстарын ашады. Жүргізілген талдау негізгі аспектілерді қамтиды: мерекелердің циклдік және лиминалды сипаты, олардың отбасылық және мәдени бірегейлікті қалыптастырудағы рөлі, ортақ уақыт өткізу тәжірибесінің интерсубъективтік өлшемі, сондай-ақ әлеуметтік теңсіздік пен жаһандық дағдарыстардың демалыс құрылымы мен мазмұнына ықпалы. Ерекше мән қазақстандық контекске беріледі, онда отбасылық мерекелер көшпелі мұра дәстүрімен, «Адам бол» моральдық идеалымен және қамқорлық этикасымен сабақтастырылады. Авторлар отбасылық мерекенің шынайылығы тек тұтынушылықтан қатысуға, сыртқы бейнеден ішкі мәнге қарай басымдық ауысқанда ғана мүмкін болатынын алға тартады. Отбасылық тынығу этикалық қатысудың және мәдени жадтың актісі ретінде ұсынылады, ол жатсынуға қарсы тұрып, ұрпақтар байланысын сақтай алады. Осылайша, ол моральдық кемелденудің тәжірибесі және аристотельдік мағынадағы ізгілікті жүзеге асыру түрінде көрініс табады, мұнда демалыс эвдемония мен адамның адамгершілік тұрғыдан өзін-өзі іске асыруына арналған кеңістікке айналады.