Алаш идеясы және империализм

Abstract

Мақалада адамзаттың жалпы тарихындағы империализм түсінігі, отарлау саясатының зардаптары мен оң өзгерістері, қозғалыстар қарсылығы ХХ ғасыр басындағы Алаш идеясымен салыстырмалы түрде қарастырылған. Алаш ұлт-азаттық қозғалысының отаршылдыққа қарсы күресі, қазақ зиялыларының ұлттық идентификацияны (бітім-болмысын) сақтау, қорғау турасындағы көзқарастары мен ой, пікір- талас үндестіктері тарихи-салыстырмалы және салғастырмалы зерттеу тәсілдері мен сандық және са- палық контент анализ негізінде талданды. Сондай-ақ, зерттеу барысында биографиялық параллель, идеография, құрылымдық талдау және жекелеген тұлғалар мен топтардың пікірін арнайы тұжырым- дау негізіндегі бихевиористикалық зерттеу тәсілдері қолданылды. Аталған зерттеу тәсілдері арқылы әлем тарихына өзгерістер енгізген үлкен елдердің отарлау саясаты мен басқыншы әрекеттеріне тарихи шолу жасалып, патшалық Ресейдің түркі-мұсылман халықтарын бағындырудағы айла-тәсілдері сара- ланып, империяның отарлық саясатына қарсы тұратын күш — жалпыұлттық ояну екенін түсініп, сая- си өмірге белсене араласуынан туындаған қарулы және ағартушылық жұмыстары пайымдалды. Зерт- теу барысында ХХ ғасыр басындағы әлемдік өзгерістер, төңкерістер толқыны, империалистік көзқарастардың тыйылмауы, оның тигізіп отырған зардабына қарсы Алаш қозғалысының өкілдерінің көзқарастары да айқындалып, тұжырымдары сараланды. Зерттеу қорытындысы — отарлау саясатына, жалпы империалистік санаға қарсы қорғаныс ретінде қолданылатын ең үлкен күш идея екендігін анықталып, Ресей империясы тарапынан жүргізілген отарлау саясатына қарсы Алаш идеясының бірлік ерекшеліктері нақтыланды.