Қазақ Ордасы хандарының төре әулеттерімен еларалық қарым-қатынас орнатудағы неке дипломатиясы

Abstract

Қазақ хандығы — орта ғасырлар мен жаңа замандағы Ұлы дала төсіндегі мұсылман елінің бірі, жар- тылай көшпелі шаруашылық дәстүрін сақтаған байырғы мемлекет болды. Қазақ жайлы мағлұматтар- ды сол заманның көршілес мемлекеттерімен қарым-қатынастары туралы деректерден де байқаймыз. Қазақ хандығы туралы ауқымды мақалалар, ғылыми еңбектер жазылды, әлі де жазылып жатыр. Мақа- лада хандық туралы, оның қалыптасуындағы саяси мәселелерге тоқталмай, өзекті тақырыптардың бірі — патриархалдық салтындағы жартылай көшпелі тұрмыс кешкен мұсылмандық ортадағы әйел ада- мының рөлі қарастырылған. Саясат пен әлеуметтік дамудағы әйелдердің ықпалы, қоғамдық және мә- дени-рухани өмірдегі олардың әсері, тұрмыс тіршілігінің дамуындағы қызметтері жөнінде талдау жа- сап, соған қатысты деректер келтірілген. Сонымен қатар мақалада түркілік тарихи деректерді, отан- дық және шетелдік тарихшылардың мақалалары негізінде көршілес мемлекеттер билеушілерінің са- райларында өмір сүрген, халықаралық, мемлекетаралық дипломатияда ықпал еткен әйелдер туралы біраз мәліметтер айтылған. Көбінесе олар билеуші элитаның өкілі болып, әулеттік байланыстарда болған. Әйелдер жарының өмірінде адал серік, балаларының анасы бола отырып, мемлекетте жоғары лауазымдарды атқарып, оның саяси (соның ішінде халықаралық) және қоғамдық өміріне қатысты. Мұндай әйелдер, атап айтсақ, Шибанидтер мемлекетінде Михр-сұлтан ханым, Моғолдар мемлекетін- де Чучук-ханым, Бабыр сарайында Айша ханым, Сібір хандығындағы Сүзге ханым, Қазақ ордасында- ғы Бопай ханым сияқты тұлғалардың өмірі мысал бола алады.