Тілдік тұлғаның сөйлеу әрекеті және лексиконы

Abstract

Мақалада тілдік тұлғаның сөйлеу әрекетінің ажырамас бір бөлігі саналатын айтылым үдерісі мен лексикон ерекшеліктері қарастырылды. Ділдің адам психологиясы мен сөйлеуіне әсері, керісінше, психология мен тілдің ділге әсері бар ма деген мәселелер анықталды. Ділдің психологиялық құбылыс ретінде әмбебап сипатта болатындығын, психика әрекетінде ұлт-ұлтқа ортақ жайттар басым екені, ал осыны тілмен жанастырғанда барып ұлттық ділдің ерекшеліктері байқалып отыратындығы айқындалды. Қалай десек те, психолингвистика тұрғысынан қарасақ, ділдік лексикон жеке адамдардың жалпы адамзат бөлшегі ретіндегі психикасына, жанның ішкі қимылына байланысты екендігі байқалды. Қарапайым түрде айтсақ, сөз саптау мен қабылдау әрекеті ұлт-ұлтқа ортақ. Оларды өзгешелейтін — болмысты бейнелеу үшін қолданылатын тіл болып шығады екен. Сонымен бірге, зерттеуде тілдік тұлғаның сөйлеу кезінде сөз мағынасын өзінің прагматикалық мақсатына сай қолдануына қатысты қырлары мен ерекшеліктеріне назар аударылған.