Арқаның ақиығы Біржан салдың Жетісу бұлбұлы ақын Сарамен айтысы

Abstract

Біржан салдың үлкен жетістігі — ақын-жыршылардың өлеңмен жарысы — айтыс өнерінің дəстүрлі мектебінің негізін қалаушылардың бірі болғаны көрсетілген. Айтыстың бірқатар өнердің — поэзияның, музыканың, орындаушылық шеберліктің күрделі синтезі болып табылатындығы дəлелденген. Аса зор қызығушылық туғызатын поэтикалық жекпе-жекте ерекше үйлесімділіктің, тапқырлықтың, жарқ еткен ұшқыр ойдың, өлең шумақтарын жадынан суырып салатын ақындардың жарысқа түсетіндігі туралы жоғары пафоста айтылған. Біржан мен Сара айтысы XIX ғасырдың екінші жартысында қазақ даласындағы ең айтулы бірегей оқиға болғандығы көрсетілген. Бұл айтыста көптеген қоғамдық-əлеуметтік мəселелер көтерілгендігі пайымдалған. Бұл айтыстың аса зор құндылығы — қызыл тілдің ерекше əсемдігі, поэтикалық салыстырулардағы көркем сөз саптау шеберлігінің аса жоғары деңгейден көрінуі, əсірелеуші метафоралардың жиі қолданылуы екендігі жөнінде қорытынды жасалған. Екі ақынның айтысы негізінде құрылған «Біржан мен Сара» операсы қазақ опера өнерінің шоқтығы биік ең тəуір жетістігі екендігі дəріптелген. Біржан-салдың өлеңдері мен айтыстары тыңдаушыларды жəне оның мүлтіксіз өнерін бағалай білетіндерді əлі көп уақыт бойы қуанта беретіні туралы ой тұжырымдалған.