Қазақ мифологиясындағы жылқы бейнесі

Abstract

Қазақ халқының ұлттық танымында жылқы малының алар орны ерекше. Оның көрінісі көне археологиялық ескерткіштерде де, көне жазбаларда да айқын байқалады. Мақалада көне мифологиялық шығармалардағы жалқы атауына қатысты тілдік бірліктер талданған. Жылқы малының қазақ таным-түсінігінде ерекше орын алатындығы, фольклорлық шығармалардағы атаулардың әр алуандығы, сонымен қатар, әр атаудың астарында ұлттық мәдениеттің көрінісі жатқандығы айтылады. Жылқы атауларының фольклорлық шығармалардан бастап қазіргі көркем әдебиеттегі көрінісі де сөз болған. Жылқы атауына қатысты мифологемалардың танымдық қыры тілдік тұрғыдан талданған, зерттелген. Яғни, қазақ танымында қазанаттан бастап Шалқұйрыққа дейін танымдық өрісін кеңейткен жылқы малына қатысты атаулардың қалыптасуына мифтік ойлаудың, мифтік танымның әсері туралы айтылған. Мифтің әмбебаптық, жасампаздық қыры көрсетілген.