Қазақстандағы престижді жоспарлаудың мәселелері - Тлепберген, Д.Н.; Акжигитова, А.Ш. ("Акад. Е.А. Бөкетов ат. Қарағанды ун-ті" КЕАҚ баспасы, 2023)
Әлеуметтік лингвистика мәселелерінің ішінде тілдік жоспарлау мәселесі ерекше орын алады. Тілдік жоспарлау деп сөйлеу қауымдастығы ішінде тілдің қызметіне, құрылымына немесе тілді меңгеруге әсер ету үшін жасалған әрекеттерді айтамыз. Тілдік жоспарлау көбінесе жоғарыдан төмен, мемлекет басқаратын әрекет ретінде қарастырылады. Берілген мақалада авторлардың басты назары тілдік жо- спарлаудың негізгі категориясы болып табылатын престижді жоспарлауда болды. Престижді жоспар- лау тілдің қолданыс аясын төменнен жоғарыға қарай жұмсақ күштің септігімен кеңейтуге болатынын дәлелдейді. Мақалада престижді жоспарлау мәселесіне қатысты Қазақстан және шетел ғалымдарының зерттеулеріне шолу жасалған. Престижді жоспарлау сәтті тілдік болжам жасаудың негізі болып табы- лады деген тұжырымдама айтылды. Тіл саясаты мен тілдік жоспарлауды жүзеге асыруда жұмсақ күшті пайдаланудың маңыздылығы атап өтілді, сондай-ақ престижді жоспарлауды жүзеге асыруда Қазақстанда жұмсақ күштің құралдарын ұтымды қолдану мысалдары келтірілді. Тіл қозғалысы бел- сенділерінің талпыныстары мен тілдік жағдаятта болып жатқан елеулі өзгерістер сараланды. Әлеумет- тік лингвистикалық сауалнаманың негізінде респонденттер үшін Қазақстандағы тілдердің рөлі мен маңызы зерттелді. Сауалнамаға қатысушылардың қазақ тілін қалай сәнге айналдыруға болатыны ту- ралы пікірлері зерделенді. Бұл зерттеу қазақ тілінің тұғырының шын мәнінде нығая түскенін, бе- делінің артқанын және оны күнделікті өмірде оқып-үйренуге, қолдануға ынтасының күшейгенін айғақтайды. Сонымен қатар, бизнес, ғылым және технология саласындағы халықаралық қатынас тілі болып табылатын, ағылшын тіліне де қызығушылық артып келетінін көрсетеді.
Қазақстандағы престижді жоспарлаудың мәселелері
Issues of prestige planning in Kazakhstan
Keywords: тіл саясаты; тілдік жоспарлау; престижді жоспарлау; тіл мәртебесі; тіл имиджі; тілдік қозғалыстар; «төменнен жоғарыға» тәсілі; жұмсақ күш