Абай мен Шəкəрім дүниетанымындағы «Адам болмысы» - Ахметова, Г.Г. (ҚарМУ баспасы, 2020)
Бұл мақалада Абай мен Шəкəрім дүниетанымындағы адам мəселесі қарастырылды. Екі ойшыл шығармашылығындағы сабақтастық - адам мəселесін қарастыруда ислам дінімен байланыстыру. Қазақ философиясында Адамды Алланың жердегі орынбасары деп қарастырған да дана Абай. Дін «Адам болмысын» қалыптастыруда негіз болды. Абай адам мен кісі мəселесін жан-жақты, ауқымды қарастыру жəне өзінің жəуанмəртілік кісілік философиясы арқылы жан-жақты жетілген адам тұжырымын негіздеген. Мұның өзі оның қаншама білімді, парасатты, дана, хакім екендігіне көз жеткізеді. Адам – осы дүниенің, мəңгіліктің туындысы. Біз көбінесе адамға осы дүниеде өмір сүруші ретінде қараймыз. Бұл негізінен тəн көзімен қараушылық. Абайдың айтып отырғаны адамның жаны мəңгілік болғандықтан, жанның қасиеттері: ар-ұяты, иманы, жүрек тазалығы да мəңгі. Ал Шəкəрім, Абайдың ойын былайша тарқатады. «Үш анық» шығармасында: «Адам ақиқатты бас көзімен көрмейді. Өлімнен соң бір түрлі тіршілік бар. Екі өмірге де керекті іс – ұждан. Ұждан – ынсап, əділет, мейірім [1, б.5]. Екі ойшылдың ойлау жүйесі мен дүниетанымында мəңгілікке ұмтылу жəне хақиқатты тану идеясы жатыр.Өз басында еркі жоқ, барлығына тəуелді, бүкіл өмірін жан сақтауға бағыттаған пенде байқұстың «толық адам», кемелдікке қалай жету, қайырымдылыққа, ізгілікке бағытталған «Адам болмысын» жасау мақсатында Абай мен Шəкəрім дүниетанымын қасиетті жетілдіру көзі ретіндеалып отырмыз.
Keywords: Абай; Шəкəрім; адам болмысы; Үш анық